Sinemalar "Yarından Sonra" filmiyle dolup taşarken, medya da bu filmin akıllara getirdiği ürkütücü sorularla haşır neşir oluyor şu günlerde. Ama en ilginci, bu "felaket filmi"nin gösterime girişindeki şaşırtıcı zamanlama: Haziran'a, sanki bir "kış günü" gibi geçiş yapıyoruz. Mayıs'ın son iki gününde sokağa çıkanlar, yüzlerine iğne gibi batan yağmur damlaları ve iliklerine dek titremelerine yol açan soğuk rüzgârla karşılaştılar İstanbul'da. Kuzey Yarıküre'deki birçok büyük kentte de durum çok farklı değildi. Bu durumda, "Yoksa iklimde gerçekten bir şeyler mi oluyor?" sorusu da, geldi, gündemin göbeğine oturdu.

Dünya son birkaç yıldır "küresel ısınma" ve "ani iklim değişikliği" olgularını tartışmaya başlamıştı ama son bir iki ay, bu doğrultudaki bulgu, tez, iddia ve spekülasyonların havada uçuştuğu ilginç bir dönem oldu. Belki de iklim, modern çağ boyunca benzeri görülmemiş biçimde ciddi bir tartışmalar yumağının merkezine oturuyordu ilk kez.

Dilerseniz, yalnızca son bir ayı ele alıp, Mayıs 2004 boyunca neler oldu, neler konuşuldu, neler söylendi, şöyle bir hatırlayalım:

Troposferde ısınma: bilim adamları kapışıyor

6 Mayıs tarihli Nature dergisinde Quirin Schiermeier imzasıyla yayımlanan bir makalede, uydulardan alınan verilerin uzun süreli analizine göre, atmosfer tabakalarından troposferdeki ısınmanın, yerkürenin yüzey ısınmasıyla bire bir uyumlu bir seyir izlediğine ilişkin iddialı bir yorumun bulunması; dolayısıyla "küresel ısınma" ve "iklim değişimi" tezlerinin açıkça onaylanması, bilim dünyasında da epeydir alttan alta süregiden iklim tartışmalarının yeniden alevlenmesine neden oldu. Alabama Üniversitesi'nden Dr. Roy W. Spencer, "Tech Central Station"da çıkan yazısında, Nature dergisinde sözü edilen araştırmayı yürüten, Washington Üniversitesi'nden Dr. Qiang Fu ve arkadaşlarını sertçe eleştirirken, bu tür yazılara yer veren Nature ve Science gibi popüler bilim dergilerini de "sansasyonel davranmakla" suçlayıp, bilim tarihinin "gri yayınları" arasında yerlerini aldıkları yorumunu yapıyordu.

Spencer ve 20 yıllık çalışma arkadaşı Dr. John Christy'ye göre, atmosferin iklim olaylarına sahne olan troposfer tabakasındaki ısınmayı kanıtlamak isteyenler, vahim bir hata yapıyorlardı: Dr. Fu ve onunla aynı görüşteki bilim adamları, bir üst tabaka olan stratosferde hüküm süren soğumaya rağmen troposferin üst tabakalarının ısınmasına dikkat çekiyorlar ve soğuyan tabakaya bir "düzeltme hesabı" uygulayarak bu değeri devreden çıkarttıklarında, aslında üst troposferin çok daha hızlı ısındığını iddia ediyorlardı. Hatta belki bu, uzun süredir izlenen yerkürenin ısınmasından bile daha hızlıydı. Oysa Dr. Spencer, stratosferin alt tabakalarıyla troposferin üst tabakaları arasında "çakışan" çok az bir bölgenin olduğunu; dolayısıyla yukarıdaki soğumanın aslında aşağı tabakayı pek fazla etkilemediğini ileri sürüyor; yapılan "düzeltme hesabı"nın bu nedenle ciddi bir yanlış yoruma kapı açtığını söylüyordu. Ne var ki Dr. Fu'nun raporu ve vardığı sonuçları, ABD Enerji Bakanlığı ve Ulusal Bilim Vakfı da destekliyordu.

Bu yazıların yayımlanmasıyla birlikte, "iklim tartışması" da yeniden hızlanarak medya gündeminde kendine yer bulmaya başladı. Seattle Times gazetesinden Sandy Doughton, "Seattle bilim adamlarının buldukları kanıtlar, küresel ısınma karşıtı iddiaları susturacak nitelikte" diye yazıyordu makalesinde. Alabama Üniversitesi'nden yapılan yazılı bir "karşı açıklama"da, Washington Üniversitesi bilim adamlarının, "aslında var olmayan bir soğumayı hesaptan düşürerek, gerçek dışı bir ısınma varsayımına ulaştıkları" iddia edildi.

Elbette tartışma, Washington ve Alabama üniversiteleri arasındaki bir düello biçiminde devam etmeyecekti; çünkü ele alınan konu, dokunanı yakacak kadar "sıcak"tı. World Climate Report, yine Mayıs'ın ilk haftasında, kısa bir değerlendirmeyle sahada yerini aldı: "Yirmi beş yıldır atmosferin alt tabakalarında yapılan uydu tabanlı izleme kayıtlarının, yüzeydeki gözlemler ya da iklim modeli tahminlerinden daha az bir ısınmaya işaret ettiği herkesçe biliniyor. Buradaki büyük soru, 'Niçin?' Nature dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmada Washington Üniversitesi'nden Dr. Qiang Fu ve arkadaşları, uydu ölçümlerinin hatalı olduğunu, çünkü atmosferin üst tabakalarındaki bir soğumayı da içerdiklerini iddia ediyorlar. Ama tezlerini formüle ederken de, imkansızı doğru varsayıyorlar."

6 Mayıs günü, tartışmalara dolaylı da olsa NASA da katıldı ve atmosferin en üst tabakalarındaki ince ama çok soğuk katmanların incelenmesi için bir uzay aracı yollanmasına karar verildiğini duyurdu. 2006 yılında gerçekleşeceği söylenen inceleme uçuşu, NASA yetkilerinin belrittiğine göre, "küresel ısınma" ve "iklim değişimi" konularındaki tartışmalara açıklık getirecek verileri sağlayabilirdi.