İster istemez aynı soru var akıllarda iki gündür: Neler oluyor? Yoksa başladı mı? Sumatra'da yaşanan deprem, gerçekten şimdiye dek eşine benzerine tanık olmadığımız, dehşet verici bir doğal afet olarak toplumsal bellekte yerini alırken, en büyük şok da, bugüne dek hep "teorik" olarak duyduğumuz ve bildiğimiz, büyük depremler sonrası oluşan tsunamilerle somut olarak yüz yüze gelince ortaya çıktı. Şimdi, ilk dehşet dalgası atlatıldıktan sonra, akıllardaki o soruya geliyor sıra: "Bu olanların Marduk'la bir ilgisi var mı?"

Yalnızca pazar sabahı Asya'yı vuran olağanüstü depreme bakarak bir sonuca varmaya çalışmadan önce, olan bitene temkinli yaklaşmakta yarar var. Bir kere, Sumatra'da gerçekleşen depremi yaratan dinamikler hakkında hiçbir bilgimiz yok şimdilik. Hatta, afetin boyutlarına ilişkin bile çok fazla fikir yürütemiyoruz, şu anda her şey çok karışık ve belirsiz. Nicobar ve Andaman adalarından henüz net ve ayrıntılı bir haber bile alınabilmiş değil. Sağlıklı bilgiler, ancak birkaç gün sonra, toz duman iyice dağılınca ve uzmanlar, yerbilimciler inceleme ve değerlendirme yapacak fırsatı bulunca edinilebilecek; o da, kısmen.

Ama elbette, birkaç şey söylemek mümkün: Her şeyden önce, hiç de "olağan" görünmeyen bir sismik hareketle karşı karşıyayız. O denli sıradışı ki bu olgu, İtalya Ulusal Jeofizik Enstitüsü Başkanı Enzo Boschi, "Bütün gezegen titredi, dünyanın dönüş hareketi bile bu depremden etkilendi" yorumunu yapmaktan kendini alamadı. Depremle ilgili saptamaların seyri de kafa karıştırıcıydı: İlkin USGS 8.1 olarak açıkladı sarsıntının büyüklüğünü. Sonra bu değer, 8.5'e, derken 8.9'a, nihayet 9.0'a revize edildi. Sumatra depremi, etkilediği bölgenin çapı, sarsıntının aletsel büyüklüğü, izlediği seyir ve etkilerinin şiddetiyle, sıradışı ve dehşet vericiydi. Yerbilimciler ilk yorumlarında elden geldiğince dikkatli konuşmaya çalışarak, "Yer kabuğunun sismik hareketliliği içinde, Pasifik'te 30-40 yılda bir yaşanır bu tür depremler, zaten ortalama yılda bir kez de 8'in üzerinde deprem gerçekleşir" diyorlar.

Eğer yalnızca pazar sabahına bakarak değerlendirme yapmaya çalışırsanız, bir yere varmanız kolay değil. Acaba bu gerçekten, şu Pasifik plakasında 30-40 yılda bir gerçekleştiği söylenen "münferit" büyük depremlerden biri miydi? Sekizin üzerindeki depremler, ortalama yılda bir kez mi yaşanıyor?

Son beş yılın seyrini izlerseniz, durum pek böyle görünmüyor: 2000 ile 2004 arasında, şu son haftakilerle birlikte, 8 büyüklüğünü aşan tam 10 deprem gerçekleşmiş. Yani, kabaca, ortalama iki kat yükselerek yılda ikiye çıkmış bu dönemde. Son üç aya bakarsanız, durum iyice şaşırtıcı: Sanki sismik aktivite Pasifik kıyılarını ısrarla dolaşarak, gerilimi yavaş yavaş tırmandırmışa benziyor. Endonezya'dan Japonya'ya; Peru açıklarından Alaska'ya dek bütün bu "hassas" bölgede, Eylül'den bu yana ciddi bir hareketlilik var. St. Helens ve aynı bölgede "cascade" olarak adlandırılan volkanlarda hızlanan magma hareketi, Endonezya'da, Hawaii'de ve Orta Amerika'da birçok volkanda da izlendi. Yine bütün bu bölgede, 6'dan büyük, yüzeye yakın depremlerde belirgin bir artış görülmeye başladı.

Hele Kasım-Aralık ayları, iyice dikkat çekiciydi gerçekten: Volkanik aktivitenin için için sürmesi bir yana, yine Pasifik çevresinde 7'den büyük depremler giderek daha sık yaşanmaya başladı. Sitede geçen ay buna birkaç kez dikkat çekmiştim.

Geliyoruz, son haftaya: Sumatra depreminden 48 saat önce, Tasmanya'nın güneyinde, bir başka tanımlamayla Avustralya ile Antarktika arasındaki mesafenin tam ortasında, 8.1 büyüklüğünde bir deprem gerçekleşti ve Yeni Zelanda, Avustralya, Tasmanya başta olmak üzere bütün çevrede hissedildi. Devasa büyüklüğüne ve okyanus tabanında gerçekleşmesine karşın, şaşırtıcı biçimde bu deprem, hiç tsunami yaratmadı; hatta sularda bir hareketlenme bile görülmediği belirtiliyor. Bu alışılmadık durum üzerine düşünme fırsatı bile bulamadan, iki gün sonra Sumatra depremiyle yüz yüze geldik. 48 saat içinde, 8'i aşan iki dev deprem... Hani şu, "yılda ortalama bir kez görülen" depremlerden.