Bu denli önemli bir kitabın bugüne dek dilimize çevrilmemiş olmasını anlayabilmek mümkün değil: Mezopotamya, tarihimizin, hatta bugünkü kültür birikimimizin çok önemli bir parçasını oluşturuyor; yüzyıllarca bu toprakların sahibi ve yöneticisi olduk ama bugün Babil'in, Asur'un, Sümer'in o müthiş kültür birikimiyle, binlerce kilometre uzaktaki Amerikalı canıgönülden ilgilenip ciltlerce araştırma yazıyor da, biz bırakın ilgilenmeyi, o adamların kitaplarını dilimize çevirip okumaya bile üşeniyoruz. Evet, ne yazık ki İngilizce edisyondan söz edeceğim burada ama Leo Oppenheim'ın bu çalışması o kadar önemli ki, umarım günün birinde bir yayınevi (hiç değilse bir üniversite basımevi) bu kitabı Türkçeleştirme işini üstlenir. 

Oppenheim, dünyanın en ünlü ve en yetkin Asurologlarından biriydi. Altmışlı yıllarda ilk kez yayımlanan, izleyen dönemde de defalarca yeni baskıları gerçekleştirilen ve bugün bile ABD'de üniversitelerde bu alandaki bir numaralı kaynak olarak kabul edilen "Ancient Mesopotamia" adlı çalışmasında, aramıza binyıllar girdiği için anlamakta ve tanımakta güçlük çektiğimiz bir kültürü gözlerimizin önüne sermeye çalışıyor.

Orijinal adı, "Eski Mezopotamya: Ölü bir uygarlığın portresi" olan bu çalışmayı farklı kılan çok fazla nitelik var. Birincisi, Leo Oppenheim, bu alanda isim yapmış Thorkild Jacobsen gibi ünlü bilim adamlarının önyargı ve şablonlara dayalı yaklaşımlarının oldukça dışına çıkıyor ve günümüze yalnızca küçük kırıntıları kalmış bir uygarlığın izleri üzerinden giderek onları değerlendirip kategorize etmemizi değil, "anlamamızı" sağlamaya çalışıyor. Bu yönüyle hayli "devrimci" olduğu söylenebilecek bir çalışma "Ancient Mesopotamia." Oppenheim'ın bu yöntemi, altmışlı yıllar için (hatta bugünkü kimi "bilim bürokratları" için bile) oldukça "yürekli" denebilecek çıkarsama ve değerlendirmeleri beraberinde getiriyor ve şablonlar üzerinden giden bir tümevarımcılığa karşı çıkarak, "Mezopotamya Dini" diye bir şeyin yazılamayacağını dayanaklarıyla, gerekçeleriyle anlatıyor.

Bazı bölümlerinde "derinleşse" bile kitap uzman ya da meslekten bilim adamları için değil, tarihle ve kültürle ilgilenen çağdaş entelektüeller için yazılmış. Bu nedenle, Mezopotamya üzerine "giriş" düzeyinde bile bilgiye sahip, ortalama okuyucunun hiç zorlanmadan ve sıkılmadan okuyacağını söyleyebilirim. Kronolojik bir sıra izlemeyen ve "konsept" başlıklar üzerinden giden çalışmada Mezopotamya bilimi, sanatı, kentleşme ve sosyal yapısı, inanç ve ritüelleri, ayrı başlıklar halinde mükemmel analiz edilmiş. Sümerleri içermeyen ve yola çıkış noktasını Akat - Babil uygarlığıyla başlatan çalışmada, Babil ve Asur tarihini birer panorama halinde özetleyen iki uzunca makale de bulacaksınız. Büyük bir içtenlikle ve hararetle kitabı tavsiye ediyor, uygarlık tarihiyle ilgilenen ve kendini "entelektüel" olarak gören herkesin mutlaka kütüphanesinde bulundurması gerektiğinin altını çiziyorum.

Amazon.com'dan satın almak isteyenler buraya tıklayabilir.